Buổi tập đầu tiên của Van Bommel: Bỉ bước vào kỷ nguyên mới bằng những cú sút lệch cột

Ở sân tập của đội tuyển Bỉ, có một âm thanh mà tôi luôn nghe thấy trước cả khi nhìn thấy bất cứ điều gì: tiếng bóng đập vào cột dọc. Nó không giống tiếng lưới rung, cũng không giống tiếng cỏ bị giày xé. Đó là tiếng kim loại khô, vang lên rồi tắt ngay, như thể chính quả bóng cũng ngạc nhiên vì mình đã trượt. Trong buổi tập đầu tiên của Mark van Bommel cùng đội tuyển Bỉ, một cầu thủ trẻ sút bóng bay thẳng vào cột dọc. Cú tiếp theo, bóng đập vào người trợ lý huấn luyện Robbemond. Cả sân cười. Cách đó vài chục mét, người đàn ông vừa ngồi vào chiếc ghế nóng nhất của bóng đá Bỉ đứng yên, hai tay đút túi, nhìn. Ông không ra hiệu. Ông không chạy theo quả bóng. Ông không gọi ai lại. Sân tập vắng khán giả là một cuốn nhật ký viết bằng bụi, và trang đầu tiên của cuốn nhật ký ấy, ở xứ sở của những thế hệ vàng đã tan, được viết bằng những cú sút lệch cột. Bóng đá Bỉ vừa đi qua một chu kỳ lớn. Một kỳ World Cup nữa khép lại mà không có ai trong số những người Bỉ được dựng tượng ở Brussels. Thế hệ của Eden Hazard đã rời đi từ lâu, thế hệ của Kevin De Bruyne đang ở đoạn dốc bên kia. Và giữa khoảng trống đó, liên đoàn Bỉ chọn một người Hà Lan từng chơi bóng bằng cách bước đến trước mặt đối thủ rồi nói vào tai họ. Mark van Bommel không phải mẫu huấn luyện viên im lặng. Nhưng buổi tập đầu tiên của ông ở đội tuyển Bỉ, theo tường thuật của tờ Het Nieuwsblad, lại là một buổi tập im lặng theo nghĩa kỹ thuật: phần lớn khối lượng công việc do các trợ lý đảm nhiệm, còn ông quan sát từ xa. Danh sách tập trung đợt này nói lên nhiều điều. Đó là một nhóm nghiêng hẳn về phía tấn công. Romelu Lukaku, người vẫn là cột mốc kinh nghiệm duy nhất nơi tuyến đầu, đứng cạnh một loạt cái tên trẻ: Mika Godts, Fofana, Lavia, Debast, Moreira, Lukebakio. Bên cạnh đó là hai khoảng trống đáng chú ý: Leandro Trossard tập riêng, còn Jérémy Doku vắng hẳn. Ngay phía trước là một lịch thi đấu không hề có bậc thang nào để bước lên. Bỉ phải làm khách tại Ý, rồi gặp Pháp, gặp Thổ Nhĩ Kỳ, rồi gặp lại Pháp. Một huấn luyện viên mới thường được tặng vài trận nhẹ để làm quen. Van Bommel không được tặng gì cả. Điều đáng phân tích nhất trong một buổi tập đầu tiên là thứ mà nó vô tình tiết lộ về cách người ta chia việc. Van Bommel đứng ngoài phần lớn các bài tập. Boudewijn Zenden, Martens và Robbemond trực tiếp điều hành cầu thủ. Trong ảnh tường thuật, Zenden là người ở gần nhóm tiền đạo nhất, và anh được ghi nhận đã có kết nối tốt với nhiều cầu thủ tấn công ngay từ những ngày đầu. Điều này nghe nhỏ, nhưng với một đội tuyển đang chuyển giao, kết nối giữa trợ lý và cầu thủ thường quyết định tốc độ hấp thụ ý tưởng chiến thuật nhanh hay chậm. Mỗi pha chuyền bóng là một lời thì thầm mà chỉ ai đứng đúng chỗ mới nghe được. Ở một buổi tập đầu tiên không có đối thủ, người ta không nghe được gì ngoài tiếng giày và tiếng cười. Nhưng có một thứ đọc được: chọn bài tập nào khi trong tay bạn chỉ có một nhóm đông tiền đạo. Van Bommel chọn các bài dứt điểm. Cách diễn giải dễ dãi là ông muốn Bỉ chơi tấn công. Cách diễn giải trung thực hơn là ông có trong tay mười mấy cái chân tấn công và không có mấy hậu vệ để dựng khối phòng ngự ở buổi tập đầu. Một buổi tập được thiết kế bởi hoàn cảnh nhân sự, và một triết lý được chọn bởi huấn luyện viên, là hai thứ khác nhau. Báo chí thường trộn chúng lại thành một, vì một buổi tập thiên về dứt điểm đọc lên nghe giống một tuyên ngôn hơn nhiều. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi biết các buổi tập mở cửa cho báo chí hầu như luôn là buổi tập được dàn dựng về mặt hình ảnh. Người ta không cho phóng viên xem bài pressing. Người ta cho xem những gì trông đẹp. Một cú sút lệch cột là chi tiết đẹp. Một khối phòng ngự bốn người lùi sâu ba mét thì không. Vậy nên, sau buổi tập đó, thứ thực sự được nhìn thấy là một mô hình lãnh đạo, không phải một mô hình chơi bóng. Van Bommel thuộc kiểu huấn luyện viên quản lý bằng nhân sự: giao việc, quan sát, chỉ can thiệp khi cần. Ở cấp độ đội tuyển quốc gia, nơi quỹ thời gian tính bằng ngày thay vì bằng tháng, không có chỗ cho việc điều chỉnh từng chi tiết nhỏ. Cái bạn cần là bộ khung trợ lý chạy trơn và một vài nguyên tắc đủ lớn để cầu thủ nhớ. Dấu hiệu ban đầu cho thấy ông có bộ khung đó. Về Romelu Lukaku, chi tiết đáng giá nhất là việc huấn luyện viên kéo anh ra nói riêng một lúc, trong không khí thoải mái. Ở một đội tuyển đang trẻ hóa tuyến trên, Lukaku vẫn là người đàn anh. Trong một tập thể mà phần lớn các cái tên tấn công đều còn rất trẻ, người đàn anh không ghi bàn thay đội. Người đàn anh còn là cây cầu giữa ban huấn luyện và phòng thay đồ, nơi những cái tôi mới và những cái tôi cũ phải học cách nói cùng một thứ tiếng. Rồi đến phần mà truyền thông Bỉ đã chọn để đẩy lên đầu: Mika Godts. Godts trượt danh sách đội tuyển dự World Cup trước đó, và tính đến nay chưa để lại dấu ấn thật rõ nét trong màu áo đội tuyển. Chính vì thế, việc Trossard tập riêng còn Doku vắng mặt mở ra một khoảng trống, và báo chí lập tức dán nhãn khoảng trống ấy bằng tên anh. Đây là điểm mù của ký ức tập thể: người ta luôn cần một cái tên để đặt hy vọng vào, và thường chọn cái tên trẻ nhất có mặt. Một buổi tập, một cú sút lệch cột, một tiếng cười, thế là đủ để dựng nên câu chuyện về cơ hội vàng. Nhưng Godts có thật sự là phương án số một trên hành lang cánh, hay anh chỉ là người có mặt đúng lúc hai người khác vắng mặt? Hai câu trả lời đó dẫn đến hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau, và chỉ có trận gặp Ý mới tách được chúng ra. Cũng cần nói thẳng một điều về mặt thông tin: các chi tiết liên quan đến câu lạc bộ hiện tại của Godts, bao gồm cả những tin đồn chuyển nhượng đang lưu hành, đều chưa được kiểm chứng đầy đủ. Với một cầu thủ trẻ đang ở đúng giai đoạn nhạy cảm nhất của sự nghiệp, giai đoạn mà giá trị thị trường biến động mạnh nhất, khi người ta cố chuyển phong độ câu lạc bộ thành số phút ở đội tuyển, thì việc truyền thông đẩy anh lên trước bằng chứng là một rủi ro thật. Nó thường kết thúc bằng một chu kỳ quen thuộc: tâng bốc trước, rồi quay lại đập vỡ chính thứ mình vừa tâng bốc. Và một điều nữa về sai số của cỡ mẫu. Một buổi tập. Một cú sút vào cột. Một tràng cười. Ở cấp độ phân tích, đó là con số không. Nhưng ở cấp độ cảm xúc, đó lại là nguyên liệu để viết nên những tiêu đề về một kỷ nguyên mới. Bóng đá chưa bao giờ đọc tin bằng nhau ở hai cấp độ này. Cảm xúc thì nhanh, còn sự thật thì chậm. Đội tuyển Bỉ của Van Bommel sẽ không lộ diện trong một buổi tập có tiếng cười. Nó sẽ lộ diện ở Ý, nơi không có trợ lý nào che được cho ai, và nơi mọi sơ đồ đều phải trả giá bằng khoảng trống thật. Ký ức của những chiếc ghế trống dạy cho tôi một điều: khi không có ai ngồi chứng kiến, đội bóng thật hiện ra rõ hơn. Ở một sân khách đầy ắp người, đội bóng thật cũng hiện ra như vậy, chỉ khác là ồn hơn. Nếu Bỉ thắng Ý bằng một đội hình phòng ngự chặt, chúng ta sẽ quên ngay buổi tập thiên về dứt điểm. Nếu Bỉ thua, chúng ta sẽ nhớ lại cú sút lệch cột của Godts như một dấu hiệu. Cả hai kết luận đó đều sẽ sai, vì cả hai đều được dựng trên một cỡ mẫu không đủ lớn để chống đỡ. Có lẽ vậy nên tôi vẫn giữ lại trong đầu hình ảnh cuối cùng của ngày hôm đó: các trợ lý hô nhịp, cầu thủ trẻ cười, và người đàn ông Hà Lan đứng cách đó vài chục mét, hai tay đút túi. Ông không nói gì. Ông đang đợi điều duy nhất có thể nói thay ông: tiếng còi ở Ý.